Eerste resultaten project 'Oude braakballen'.

Sinds juli 2012 is het “project oude braakballen” van start gegaan. Wat bleek tijdens een bezoek aan Naturalis in het voorjaar ? Dat er in het magazijn nog tientallen dozen onverwerkt en deels ongeplozen braakbalmateriaal aanwezig is van vele decennia geleden. De meeste partijen hebben betrekking op de periode 1950 tot en met 1960, maar er is ook oudere en recenter materiaal. De bedoeling om dit materiaal te analyseren, te digitaliseren en aan te geven welk materiaal bewaard dient te worden.

 

Het belangrijkste doel van dit project is om betere lange-termijn trends van kleine zoogdieren te kunnen vaststellen. Tot aan het begin jaren zeventig van de vorige eeuw is het aantal geanalyseerde braakbalpartijen in de meeste regio’s van Nederland maar mondjesmaat beschikbaar. De belangrijkste bijdrage is geleverd door mevr. Schreuder die een zeer interessante zoologische bijdrage publiceerde in de jaren veertig aan de hand van een aantal braakbalanalyses. Uit deze bijdrage is evenwel duidelijk dat er maar relatief weinig vindplaatsen zijn waar braakballen zijn verzameld en geplozen. De oude dozen in het magazijn bieden een gelegenheid om het aantal lokaties met gegevens te vergroten waardoor trends over langere termijn met grotere zekerheid kunnen worden berekend.

 

Het openen van een oude doos is steeds weer een verrassing, en het leidt niet altijd tot geschikt materiaal. Soms gaat het om in kranten gewikkelde ballen van blauwe reigers waar meestal nauwelijks resten van kleine zoogdieren zijn terug te vinden, of om ondefinieerbare braakballen of resten of tot gruis vergaande restanten van schedels, en soms ook tot grote kerkuilen partijen uit regio’s waar nog nauwelijks iets van bekend is.

 

Het is indrukwekkend om de grote hoeveelheden luciferdoosjes en sigarenkistjes te zien, waarop het minuscuul gekrabbel allerlei details over vindplaatsen en omstandigheden zijn opgeschreven. In de luciferdoosjes bevinden zich per bal eindeloze hoeveelheden schedelresten, vaak netjes uitgeplozen, maar nog nooit gedetermineerd, laat staan gedigitaliseerd. Soms is de bovenkant er zelfs uitgeknipt en vervangen door een doorzichtig stukje papier.

 

In principe wordt materiaal van heel Nederland onder de loep genomen, maar er wordt natuurlijk met extra aandacht uitgekeken naar braakballen van de kerkuil in Zuid (en Noord) Holland. Dit komt door het feit dat de kerkuil sinds de jaren vijftig vrijwel is verdwenen in het westen van het land. Pas de laatste jaren is de kerkuil weer terug. Hierdoor is er dus maar heel weinig materiaal van langer geleden.

 

Enige resultaten

In de afgelopen maanden heb ik al een aantal dozen doorgewerkt en al tientallen partijen kunnen uitwerken. Tot nu toe heb ik nog niet zo veel materiaal uit Zuid-Holland door mijn vingers gehad.
Een leuke melding is in ieder geval een schedelrest van waterspitsmuis welke is afkomstig is van kerkuilenbraakballen die in april 1944 zijn verzameld in Raaphorst te Wassenaar. Leuk om sowieso te weten dat er in de oorlogsjaren hier kerkuilen aanwezig waren.
Ook in landgoed Oud-Poelgeest waren braakballen van kerkuilen gevonden, waarin meerdere waterspitsmuizen en ook dwergspitsmuis aanwezig was, afkomstig van mei 1944.
In de Nieuwkoopse Plassen zijn van apr 1943 enige braakballen van de ransuil verzameld, waarin alleen noordse woelmuizen aanwezig waren.

 

De bedoeling is om komende periode enkele bijeenkomsten te organiseren waarin gezamenlijk wat van deze partijen worden geplozen. Mocht je interesse hebben om hier aan mee te doen neem dan contact op met Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. Enige ervaring met determineren is wel nodig.

 

Kees Mostert